..:: Tin nóng:    
Tất cả các tin
Tin tức sự kiện
 » Video - Ảnh
Lịch sử dòng họ
Chắp Nối Cội Nguồn
Danh Nhân Họ Đặng
Truyền thống dòng họ
Khuyến Học
Trang Thơ
Thư Bạn đọc
Thông Tin Hữu Ích

Newsletter
Tên bạn:
Địa chỉ email:
Chấp nhận

Video - Ảnh

 
Tin tức sự kiện 
các tác phẩm xưa của các vị tổ họ đặng cần được nghiên cứu
Thứ ba, 04.05.2016, 10:21pm (GMT)

VÀI ĐIỀU SUY NGHĨ VỀ TÁC PHẨM CỦA CÁC TÁC GIA HỌ ĐẶNG

 

VƯƠNG THỊ HƯỜNG

(Viện Nghiên cứu Hán Nôm)

 

Tôi có dịp may mắn được tiếp xúc với tác phẩm của họ Đặng từ rất sớm, năm 1997, khi đi tìm đề tài viết luận văn tốt nghiệp đại học. Không biết do vô tình hay trời đất xui khiến, tôi đã được tiếp xúc với văn bản “Cổ kim trùng danh trùng tính khảo” do Mai Phong Đặng Xuân Khanh biên tập (kí hiệu nguyên bản chữ Hán là VHb.271, hiện văn bản vẫn được lưu trữ ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm) . Và ngay lập tức cả tôi và thầy hướng dẫn khoa học là PGS. Trần Nghĩa đều bị văn bản này thu hút. Kết quả, nhờ có văn bản “Cổ kim trùng danh trùng tính khảo” mà luận văn tốt nghiệp của tôi đạt kết quả xuất sắc. Sản phẩm của luận văn sau đó đã được nhà xuất bản Văn học, Trung tâm ngôn ngữ Đông Tây cho in ấn và phát hành vào năm 2000 và vẫn giữ nguyên tên “Cổ kim trùng danh trùng tính khảo”. Cách biên soạn sách của Mai Phong Đặng Xuân Khanh có điểm lý thú là tìm ra được những điểm trùng lặp tên các nhân vật trải từ triều Lý tới triều Nguyễn trên địa bàn từ Huế trở ra Bắc. Chính trong sách này cũng có nhắc tới hai người dòng họ Đặng trùng tên nhau nhưng ở hai quê khác nhau, đó là trường hợp Đặng Văn Hoà. Một là Đặng Văn Hoà, người xã Bác Vong, huyện Quảng Điền, tình Thừa Thiên, đỗ Hương cống khoa Quý Dậu  năm Gia Long thứ 12 (1813). Ông làm quan tới chức Văn minh điện Đại học sĩ.

Một người khác cũng là Đặng Văn Hoà, người xã Xuân Lũng, huyện Sơn Vi tỉnh Hưng Hoá (nay thuộc Sơn La). Đỗ Cử nhân khoa Đinh Dậu năm Thành Thái thứ 9 (1897), lúc này ông tròn 30 tuổi.

Nhờ có sự tìm tòi, tổng hợp, phân tích từng nhân vật của tác giả Mai Phong Đặng Xuân Khanh như vậy mà những nhà nghiên cứu đời sau bớt được sự nhầm lẫn “râu ông nọ cắm cằm bà kia”. Tính ứng dụng vào thực tế của tác phẩm rất cao. Qua tìm hiểu về tác giả Đặng Xuân Khanh, tôi thấy ông còn có một số tác phẩm đáng chú ý như Thăng Long cổ tích khảo tịnh hội đồ ( VHv.2471), Liệt tiên truyện, chư công nghệ tổ sư, ngã quốc nhân nhập sĩ Trung Quốc (VNv.284), Việt Nam tiền cổ vĩ nhân liệt truyện (VNv.283), Thọ Xương Nguyễn thị tông phả (VHv.2136) …. Trong đó một tác phẩm của Đặng Xuân Khanh nữa mà tôi rất thích và đang có ý định biên dịch xuất bản, đó là tác phẩm Liệt tiên truyện, chư công nghệ tổ sư, ngã quốc nhân nhập sĩ Trung Quốc . Cuốn sách có nội dung:

1 . Liệt tiên truyện: truyện Chử Đồng Tử, Thần Tản Viên, Nguyễn Minh Không, Từ Đạo Hạnh, Từ Thức, Trần Tú Uyên, Trần Thị Phúc, Phạm Viên, Vương Ứng.

2Chư công nghệ tổ sư: tổ sư các nghề thợ rèn, làm chùa, dạy học, đúc tiền, mở khoa thi, hát tuồng chèo, phù thuỷ, thuốc nam, in tiền giấy, dát vàng bạc, làm tàn làm lọng, làm dù, sơn vẽ, khắc in , nuôi tằm, dệt chiếu, âm nhạc, địa lis, thợ giày, chữ Quốc ngữ, nhật báo, đàn bầu...

3. Ngã quốc nhân nhập sĩ Trung Quốc: những người Việt Nam làm quan ở Trung Quốc: Lí Thân, Vương Trung, Đặng Nhượng, Lí Tiến, Lí Cầm, Nguyễn gia, Khương Công Phụ, Triệu Thái, Nguyễn An, Dương Công Liên, Trương Ngạn Sán, Lê Dung, Trần Nho, Lê Nguyên Hồng, lục Vinh Đình v.v...

 Sau đó tôi được biết một tác phẩm nữa của Mai Phong Đặng Xuân Khanh cũng đã được nghiên cứu và dịch thuật là Thăng Long cổ tích khảo tịnh hội đồ 昇龍古跡考跡繪圖 (VHv.2471). Nội dung sách  Khảo về các di tích xưa của Thăng Long (Hà Nội): thành trì, cửa ô, phủ thành, phủ huyện, chợ búa, bến sông, đê điều, núi non, sông hồ, đền miếu, chùa quán và nhân vật. Ngoài ra, văn bản này cũng chép 36 bài thơ vịnh cảnh Thăng Long.

Sách có lẽ đã được nhiều nhà nghiên cứu dân gian trích dẫn khi viết về làng nghề, phố nghề nhưng để biên soạn toàn bộ thì tới nay vẫn chưa có ai bắt tay tiến hành.

Tuy rất yêu các tác phẩm của họ Đặng nhưng do thời gian và công việc mà tôi chưa có điều kiện để hoàn tất công việc nghiên cứu văn bản tác phẩm phẩm Liệt tiên truyện, chư công nghệ tổ sư, ngã quốc nhân nhập sĩ Trung Quốc. Song trong tôi không lúc nào thôi ấp ủ được biên dịch và xuất bản những tác phẩm đó. Chính vì thế, các vấn đề liên quan đến tác phẩm của dòng họ Đặng vẫn được tôi cập nhật. Qua theo dõi tôi thấy con cháu dòng họ Đặng trên toàn quốc rất có ý thức giữ gìn tác phẩm của cha ông để lại. Danh mục “Các tác phẩm của các tác giả họ Đặng Việt Nam và họ Đặng làng Thanh Lương hiện còn được lưu giữ tại thư viện Hán Nôm” là một bản thống kê tốt, có kí hiệu chỉ dẫn đầy đủ, tiện dụng đối với người đọc và nghiên cứu. Nhìn chung tác phẩm của dòng họ Đặng được chia làm mấy loại chính:

- Các tác phẩm về y học: Tiên phù đặng gia y trị toát yếu (A.2555) của Đặng Văn Hanh; Liệt tiên truyện, Chư công nghệ tổ sư, Ngã quốc nhân nhập sĩ trung quốc(VNv.284) của Đặng Mai Phong; Nam phương danh vật bị khảo (A.155) của Đặng Văn Phủ ;  Soạn đính bảo sản quốc ngữ (VNv.244) của Đặng Xuân Khanh chép năm 1962, theo bản "Tứ Dân Y Quán".

- Các tác phẩm địa  chí: Thanh Chương huyện chí (VHv.2557) của Đặng Công Luận; Thăng Long cổ tích khảo tịnh hội đồ (VHv.2471) của Đặng Xuân Khanh; Nam quốc địa dư (VHv.2742) của Đặng Hy Long;

- Các tác phẩm văn chương, thi phú, vịnh sử: Thoát Hiên tiên sinh vịnh sử thi tập [Thoát Hiên vịnh sử thi tập] (A.440) của Đặng Minh Khiêm; Chinh phụ ngâm (AB.650) của Đặng Trần Côn; Hoa trình kí thi hoạ tập (VHv.218) của Đặng Văn Khải;

- Các tác phẩm về đăng khoa lục, dạy dỗ trẻ nhỏ: Quốc triều lịch khoa hương sách (A.486) của Đặng Ngọc Toản; Khuyến tân học thuyết (AB.574) của Đặng Văn Thụy; Tứ tự huấn mông (Paris) của Đặng Vũ Kham;

- Các tác phẩm về gia phả, giáo huấn: Đặng thị gia phả (A.2287) của Đặng Đình Tướng; Huấn tục quốc âm ca (AB.287) của Đặng Hi Long; Gia phạm tập yếu (A.2952) của Đặng Phác Am; Đặng gia thế phả của Đặng Văn Hòa; Tạo phúc bảo thư (A.1864) của Đặng Ngọc Toản…

  - Các tác phẩm về nhân vật lịch sử Việt Nam: Việt Lê triều đế vương trung hưng công nghiệp thực lục (VHv.1705, VHv.1478) của Đặng Công Chất; Việt Nam nghĩa liệt sử (A.3064, VHv.2371) Đặng Bằng Đoàn; Thuật tích việc nước Nam (AB.196) của Đặng Đức Tuấn; Việt sử cương mục tiết yếu (VHv.2383) của Đặng Hi Long;

Đáng chú ý trong số những tác phẩm của dòng họ Đặng có nhiều tác phẩm được phiên Nôm như: Thuật tích việc nước Nam (AB.196) của Đặng Đức Tuấn;    Văn Xương đế quân âm chất văn diễn âm ca (AB.286) của Đặng Ngọc Toản; Chu Dịch quốc âm ca (AB.29) của Đặng Thái Bàng;   Hàn vương tôn phú (AB.40) của Đặng Trần Thường; Nữ học diễn ca (VNv.59) của Đặng Văn Thuỵ 

Trong số những  tác phẩm của tác giả họ Đặng thì có một số tác phẩm đã dược biên dịch và xuất bản. Đặc biệt, tác phẩm của  Đặng Lương Hiên (còn có tên khác là Đặng Huy Tá), Đặng Văn Hoà, Đặng Hữu Phổ  được biên dịch khá nhiều.

Tuy có để tâm tìm hiểu nghiên cứu của các tác giả họ Đặng nhưng  tôi thật sự chưa có điều kiện để tìm hiểu và tiếp xúc với các tác phẩm của các tác giả phía Nam dòng họ Đặng nhiều. Nhưng qua nghiên cứu sơ bộ cho thấy đại bộ phận những tác gia văn học của dòng họ đều là những danh thần danh sĩ dưới triều Nguyễn. Điều này theo tôi có lẽ là do sự thu hút trọng dụng nhân tài của nhà Nguyễn vào buổi đầu vương triều. Không ít những nhận vật nổi tiếng của họ Đặng- mà tiêu biểu là Đặng Trần Thường- đã từ Bắc trốn vào Nam theo chúa Nguyễn Ánh. Đánh giá về nhà Nguyễn, giới nghiên cứu còn có nhiều ý kiến khác nhau trong quá trình “định công luận tội:. Nhiều nhà nghiên cứu trước đã đánh giá rất khắt khe với nhà Nguyễn do vua Gia Long tạo dựng. Họ cho rằng nhà Nguyễn đã cõng rắn cắn gà nhà rồi phủ nhận công lao của nhà Nguyễn. Tôi cho rằng cần có cái nhìn khách quan và công bằng hơn ở mức độ đánh giá công tội phụ thuộc vào hoàn cảnh đất nước thực tế tại thời từng thời điểm. Mỗi triều đại ra đời đều có vai trò và sứ mạng lịch sử. Sau nhiều cuộc nội chiến, khiến đất nước lầm than thì việc thống nhất, thu non sông về  một mối và mở rộng lãnh thổ tổ quốc vào vùng đất phương Nam công đầu thuộc về nhà Nguyễn. Đóng góp cho sự thành công của nhà Nguyễn không thể không kể tới các vị công thần khai quốc, trong đó có một phần không nhỏ là của danh nhân dòng họ Đặng. Một tướng tài ba đã giúp Nguyễn Ánh rất nhiều trong công cuộc  xây dựng cơ đồ, người mà tôi muốn nói tới, đó là: Đặng Trần Thường.

Đặng Trần Thường (鄧陳常) (1759 -1813)  đậu sinh đồ về cuối đời nhà Lê. Sau khi nhà Lê mất, ông xin ra làm quan với nhà Tây Sơn nhưng không được trọng dụng nên bỏ vào Gia Định, theo phò Nguyễn Ánh, lập nhiều công trạng làm đến chức Tán lý. Bình định xong, lĩnh chức Binh bộ Bắc thành, rồi được triệu về kinh làm Binh bộ Thượng thư. Sau vì có lỗi, phải bắt giam trong ngục. Thời gian ở trong ngục ông có làm bài phú Hàn Vương Tôn phú; sau bị tội giảo.

Ông là người có tài về văn học. Ông còn để lại một số tác phẩm: Ngục trung bát vịnh, Hàn Vương Tôn phú, Tần cung nữ oán Bái Công văn.

 Tác phẩm của ông, mượn lời cung nữ nhà Tần oán trách thói thường ấm lạnh của Bái Công, trong Tần cung nữ oán Bái Công văn, Đặng Trần Thường đã than thở cho số phận mình tài hoa trung trinh của mình đối với tân triều mà vẫn luôn bị nghi kị. Tiếng lòng ông cất lên sao sót xa:

"Gương trong chói rạng mặc lòng trên;

Cỏ mọn hoa hèn đành phận dưới".

Thực ra, nếu để ý một chút thì không phải cá nhân Đặng Trần Thường bị soi mói, kết tội mà dường như đây chính là một chính sách bất thành văn của triều Gia Long – thanh toán công thần. Không nói tới Đặng Trần Thường, mà ngay cả người có công lớn, vào Nam ra Bắc, vượt qua biết bao sóng gió luôn kề cận bên Gia Long là Chưởng tướng quân rồi sau này là Tổng trấn Bắc Thành đầu tiên - Nguyễn Văn Thành (người cũng có ảnh hưởng khá sâu sắc tới cuộc đời Đặng Trần Thường) cũng chỉ vì lí do vu vơ (con trai làm thơ “có ý chống đối triều đình” rồi bị kết tội phải chết oan uổng vào năm 1817. Đọc Tần cung nữ oán Bái Công văn của Đặng Trần Thường người đọc cảm nhận được nỗi tủi cực, phẫn uất cứ tràn bờ, khiến cho hình tượng, số phận người cung nữ trong tác phẩm vẫn chưa thể nói hết nỗi bẽ bàng, bất lực của ông. Giận cái sự trung thành mà không được tin, giận cái tài phò chúa mà không được dụng, bị thất sủng, Đặng Trần Thường phẫn uất mượn tích Hàn Tín - Hán Cao để bộc bạch nỗi lòng trong bài phú Hàn Vương Tôn. Lấy tích Hàn Tín giúp Hán Cao Tổ lập nước mà sau lại bị Hán Cao Tổ nghi kị, kiếm cách giết cả họ làm điểm tựa, Đặng Trần Thường đem hết cái oan ức, bực dọc, oán hận trong lòng bày ra ngọn bút, nên dù vẫn là lời phúng gián gửi tới vua nhưng lời phú sao mà bẽ bàng, xót xa, oán thán:

"Ta nay:

Xem pho cựu sử,

Đọc truyện nhân thần.

Thấy câu: “Hán đắc thiên hạ, đại để giai Tín chi công”

Chửa từng chẳng thán tích Hàn vương tôn chi anh tài,

Mà thầm tránh Hán Cao hoàng chi sai kị".

Ở trong ngục không biết ông có nhớ tới câu nói mà Ngô Thì Nhậm đã chân thành khuyên mình hay không, chỉ biết cái ý oán trách Gia Long thì thể hiện rõ trong bài phú của ông:  

Hàn vương tôn, Hàn vương tôn
Vũ phúc giáng thần, kim kê giáng thuỵ
Kinh sử năm xe chua chất, ngang trời dọc đất ấy kinh luân;
Tôn Ngô bảy quyền làu thông, đè sóng xông mây là chí khí;
Hội chiến tranh ếch đã vang tai,
Bề thao lược ngọc còn giấu vẻ;
Một cần trúc vắt ngang dòng Lệ thuỷ, Hồng xích Lưu trong phảng phất lẫn bên thành,
Ba thước gươm cầm lại chợ Hoài Minh, Hươu Hàm Cốc tưởng đinh ninh nằm chốc đáy.
Đồ phong vân trước mắt ngắm nhơn nhơn,
Túi thao lược bên mình đeo nhẹ nhẹ!
Mùi tư vị thiếu gỏi Tần nem Hạng, nặng vì đường tri kỷ….

Người anh hùng bình thản, oai phong bước vào chiến đấu:
Đủng đỉnh lên đàn Đại tướng,
Ba quân trông mặt khiếp uy thanh,
Khoan thai lĩnh ấn Nguyên nhung
Thiên tử nghiêng mình trao tiết chế.
Chín lần bàn bạc thâm mưu,
Muôn dặm danh đường trọng ký.
Đắp thành mở đường cố đạo, tịch quyến Tam Tần,
Hậu quân dương mặt đông quan, sấm vang bốn bề.
Dưới màn hằng tư tưởng Di Ngô,
Trên ngựa những băn khoăn Bạch Khỉ
Thuyền san sát khắp bầy sông Lâm tấn,
Nguỵ quanh thành quân kéo đen sì.
Trống long tong qua ải Tỉnh hình,
Triệu bốn mặt cờ bay đỏ choé.
Áng giáp dùng bài nhu viễn,….

Công trạng được khắc ghi:
Tước lộc trót nhờ cơm áo Hán,
Đuổi tỳ hưu mong bắt lại đền ơn;
Giàu sang bao quản nước non Tề,
Xua muông cẩu kẻo ra lòng bội nghĩa;
Gẫm kim cổ so ba tướng cỏn xa.
Sức chiến đấu đọ bách phu nào ví.
Người biết hưng vong là thiên số,
Hán tuy chưa mở mang nền bách nhị,
Song mạng trời về có đức,
Vốn ngõ then từ chém rắn hay rồng;

Bỗng chốc chẳng ngờ được với đời:

Ra vào then khoá chẳng ngờ,
Trung trinh giữ tiết nhơn thần,
Mà dù chơi Vân Mộng, dù được Trần Hi,
Bối rối tóc tơ dám ngại.
Há có lòng như Hi, Bố chút nào,
Tiếc thẹn mặt với Phàn, Đằng một mất.
Cơn tỉnh chấn nghĩ Tề điều biến trá,
Lời tự vương so đổ tiếng trượng phu;
Lúc trần binh e Sở mới thanh bình,
Thư mưu phản khéo oan lòng quốc sĩ;
Ơn nho nhỏ cũng lấy vàng mà báo đáp,
Đỉnh chung nầy đâu có lẽ thờ ơ,
Oán rành rành còn cho tước để sinh dùng,
Giang san ấy há lại lòng ngấp nghé;
Đường phú quí có sức nào chuyển được,
Nọ kẻ trướng màn khuya sớm,
Chốn Cốc thành còn phải lánh mình đi;
Áng công danh hầu ai để giúp đâu,
Kìa người then khoá bấy lâu,
Vườn Thượng lâm cũng còn lây tiếng luỵ;
Nhà thạch thất dẫu nhạt son mòn sắt,
Danh tướng quân đành muôn kiếp còn thơm;
Nền kim đao dù nguội lửa phai vàng,
Công tướng quân dẫu ngàn năm như vẽ.

Để rồi trong giây phút của cuộc đời, ông phải thốt lên trong Ngục trung bát vận:

Hơn hai mươi năm giấc mộng công danh đã thành tro bụi

Một năm trải cảnh ngộ trong ngụ, mới hiểu về nguyên nhân có từ trước

Từng qua vinh hoa, khô héo, mới nhận ra mộng phù sinh

Khi gửi thân trong lao ngụ đã nếm trải: khi vui, khi lo

Tin vào trời là ở ta nhưng nắm số phận ta lại là vua

Mới biết làm lên số phận không phải do vua

Bâng khuâng thảng thốt lời tâm sự[1].

Chắc đến lúc cuối cuộc đời nếu nghĩ lại về đối mà ông ra cho Ngô Thì Nhậm thì mới thấy từ sự ngạo nghễ thường có bỗng trở thành nỗi ám ảnh đau xót:

Ai công hầu, ai khanh tướng, vòng trần ai, ai dễ biết ai.

Cuộc đời quan trường khép lại, vòng trần ai nào có biết ra gì! Con người sinh ra từ cát bụi lại trở về cát bụi. Nhưng có một điểm mà tôi thấy thích ở Đặng Trần Thường đó là tấm lòng đối với tổ tông bản quán. Là một vị tướng tài ba với cuộc đời chính trị đầy sôi động nhưng trong con người Đặng Trần Thường vẫn luôn canh cánh về dòng họ, quê hương. Bằng chứng chứng minh điều ấy là ông đã bỏ công sức  ra để duyệt Đặng thị gia phả  鄧氏家譜.  Sách này do Tri phủ Tương An Đặng Đình 鄧廷 soạn; Thượng thư Bộ Binh Đặng Trần Thường 鄧陳嘗 duyệt (A. 2287, một bản nữa lưu ở Pháp có kí hiệu MF. 1981).  Sách chỉ còn  bài tựa của cuốn gia phả họ Đặng, giới thiệu chi họ Đặng ở Thổ Khối (Hà Nội), cùng một dòng với họ Đặng  ở Lương Xá, Chương Mĩ, Hà Đông. Nội dung sách không còn giữ được nhưng qua việc một danh tiếng nổi tiếng như vậy mà bỏ công sức để làm việc thiện cho dòng họ, soạn duyệt thế thứ dòng họ thì quả là một tấm gương cho con cháu noi theo. 

Một người con khác của họ Đặng là Đặng Đức Siêu鄧德超 (1751 – 1810)  cũng được coi là cùng thời với Đặng Trần Thường. Song có điểm khác là Đặng Trần Thường là danh sĩ Bắc Hà vào Nam theo chúa Nguyễn còn Đặng Đức Siêu vốn người  làng Phụng Cang, huyện Bồng Sơn; nay là ấp Vĩnh Phụng, xã Hoài Xuân huyện Hoài Nhơn tỉnh Bình Định. Không như Đặng Trần Thường bị nhà Tây Sơn khước từ mà Đặng Đức Siêu sau khi thi đỗ Cử nhân đã được cả chúa Trịnh Sâm và Tây Sơn đều mời cộng tác. Nhưng triều mà ông chọn để phục vụ lại là giúp chúa Nguyễn Phúc Ánh. Sách Quốc triều sử toát yếu chép:

..."Ông Siêu văn học uyên súc, nhơn loạn ở ẩn. Tây Sơn đòi không đến. Ngài (chỉ Nguyễn Phúc Ánh) nghĩ Siêu là cựu thần, mật sai đòi, đến bây giờ lén vào Gia Định, bày mưu chước đánh Tây Sơn. Ngài khen, liền phong chức Trung quân Tham mưu"...

Ông cũng là một nhân vật kiệt xuất trong việc chinh chiến. Chính nhờ mưu kế của ông đã giúp chúa Nguyễn đánh bại nhà Tây Sơn.  Khi Nguyễn Ánh lên ngôi, nhờ tài văn chương và hoạch định chính sách, ông đã được giao soạn thảo phần lớn nghi lễ, chiếu biểu của nhà vua. Con đường quan lộ của ông thênh thang, trải các đời vua đều quý mến tài đức. Tiếc rằng ông lại mất sớm do bạo bệnh khi mới 59 tuổi.

Là một danh thần, Đặng Đức Siêu còn là một nhà văn khá có tiếng đương thời. Tác phẩm của ông có: Thiên Nam thế hệ , Thượng Sơn tứ hiệu, Hồi loan khải ca và một số bài văn tế viết cho các nhân vật đương thời. Song các tác phẩm này đến nay vẫn chưa tìm thấy.

Sinh vào hàng con cháu của hai danh thần trên nhưng một người con của dòng họ Đặng để lại nhiều dấu ấn trong văn hoá Việt Nam đó là Đặng Huy Trứ (鄧輝著 1825 -1874). Ông vốn xuất thân ở Thừa Thiên Huế. Ông đỗ Tiến sĩ vào năm 1855, làm quan trải nhiều chức vụ khác nhau: Thông phán Ty Bố chính Thanh Hoá; Tri huyện Quảng Xương; Tri phủ Thiên Trường (Nam Định); Hàn lâm viện trước tác; Ngự sử.  Năm 1864, ông được bổ nhiệm chức Bố chính Quảng Nam. Rồi sau đó là các chức Biện lý Bộ Hộ, trực tiếp phụ trách Ty Bình chuẩn tại Hà Nội…  Ông nhiều lần triều đại đương thời tin dùng cử đi công vụ nước ngoài . Ông được biết đến với đại diện của phái cách tân, ham học hỏi, áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật…Đặc biệt là về mặt thương nghiệp.  Các phát ngôn của ông đáng để chúng ta hôm nay phải suy ngẫm như:

- "Làm ra của cải là một đạo lý lớn, không thể coi thường"

- "Dân không chăm sóc chớ làm quan"

- "Mình thiệt, dân lợi, dân gắn bó. Đẽo dân, mình béo, dân căm hờn. Hờn căm, gắn bó tùy ta cả..."

- "Cấy cày và canh củi là gốc của cơm áo. Nhưng nếu không hiểu việc binh để giữ lấy thì dù có thừa thóc trong kho, thừa vải trên khung cửi cũng bị kẻ địch lấy đi"

- "Quân đội là nanh vuốt có quan hệ đến sự thắng bại, nhưng nhân dân mới là huyết mạch quyết định sự an nguy của đất nước"

- "Dân là gốc của nước, là chủ của thần"

- "Từ xưa, nhân hòa là điều quan trọng bậc nhất, thiên thời, địa lợi cũng từ đó mà sinh ra"

- "Trên dưới đồng lòng mong cùng nhau cứu nước, thì dám nói rằng một chân, một tay cũng đủ giúp rập cho công việc"

- "Cần là một đạo lý và kiệm cũng là một đạo lý"

Tác phẩm nghị luận đáng chú ý của ông mà nội dung của nó đến giờ vẫn còn mang ý nghĩa thời sự, đó là Từ thụ yếu quy dài 900 trang gồm 4 tập nhằm chống thói hối lộ - tham nhũng chốn quan trường.

Phan Bội Châu nhận xét về con người Đặng Huy Trứ: Đặng Huy Trứ khảng khái, có chí lớn, đương trù tính nhiều việc". Một trong những người trồng mầm khai hoá đầu tiên của Việt Nam",

Ông để lại nhiều tác phẩm, trong đó có

1. Bách duyệt tập (VHv.2395)
2.
Bách duyệt tập (A.2459)
3. Sách học vấn tân (VHv.884)
4. Sách học vấn tân (VHv.409)
5. Tranh Khang Hi ngự đề canh chức đồ bản (họa và thi)(VHv.824)
6. Tranh Khang Hi ngự đề canh chức đồ phó bản (VHv.823)
7. Tranh khang Hi ngự đề canh chức đồ phó bản (AC.603)
8. Tứ thập bát hiếu thi họa toàn tập (A.3104/c) in năm 1867
9. Tứ thập bát hiếu thi họa toàn tập (AC.16)
10. Từ thụ yếu qui (A.491/1-3) 4 tập

11. Tứ thư văn tuyển (VHv.341/1-4)
12. Đặng Hoàng Trung ngũ giới pháp thiếp (A.1742)
13. Đặng Hoàng Trung thi sao (VHv.249/1-2,4-6) (14 tập) 16. Đặng Hoàng Trung thi sao (VHv.250/1-4)
14. Đặng Hoàng Trung thi sao (VHv.833/1-6)
15. Đặng Hoàng Trung thi sao (A.1145/1-2)
16. Đặng Hoàng Trung văn sao (VHv.834/1-4)
17. Nhĩ hoàng di ái lục (VHv.1435)    
18. Nhĩ hoàng di ái lục (A.1382)
19. Nhị vị tập [Bành ngũ lĩnh nhị vị tập] (AC.670) .
20. Tứ giới thi (A.2867)

21. Tự trị yên đổ phương thư (A.2334) ….

Trong số những tác phẩm mà ông để lại, tôi thích nhất là hai tác phẩm  Tứ giới thi (A.2867)Tự trị yên đổ phương thư (A.2334) . Vì:

Tứ giới thi gồm 4 bài thơ nói về những điều cần tránh: uống rượu, mê gái, đánh bạc, hút thuốc phiện và du đãng. Tác hại của các chứng tật xấu nói trên. Và Tự trị yên đổ phương thư (A.2334) gồm những lời khuyên chớ hút thuốc phiện và đánh bạc.

Vấn nạn rượu chè, thuốc phiện đã làm hại con người, làm hại đất nước đã được danh nhân họ Đặng tâm huyết cảnh báo  từ cách đấy ngót 200 năm. Những lời cảnh báo ấy đền giờ vẫn còn nguyên giá trị. Điểm mấu chốt trong các tác phẩm họ Đặng là tính nhân văn, sự cảm thông và nhất là mong muốn xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

 

Vài cảm nhận về các tác phẩm của các danh nhân họ Đặng để thể hiện sự kính trọng đồng thời cũng là thể hiện những cảm nhận cá nhân về con người và nhân cách của một dòng họ hào hoa. Tính nhân văn trong các tác phẩm của các tác gia họ Đặng vô cùng sâu đậm và tinh tế.

Cuối cùng việc mà tôi muốn chia sẻ, đó chính là tâm nguyện những tác phẩm mà tổ tiên họ Đặng để lại đã sưu tầm được cần  nhanh chóng nghiên cứu, dịch thuật tạo thành Tổng tập tác phẩm Hán Nôm của Danh nhân họ Đặng. Việc làm này không chỉ để tôn vinh trong dòng họ mà còn có những đóng góp nhất định, bổ khuyết  vào dòng văn hoá, văn học nghệ thuật nước nhà. Từ trong tâm khảm của mình, tôi vẫn muốn làm gì đó để đáp lại sự “run rủi” của Danh gia Đặng tộc – nơi đã giúp cho tôi  bước vào con đường “khởi nghiệp” được thuận lợi.



[1] Ngục trung bát vận” qua bản dịch của Đặng Văn Lộc và Đặng Huy Giang.

 


Tin liên quan:
+ ĐI TÌM DẤU VẾT TỔ TIÊN
+ MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỔ CHỨC DÒNG CHI ẤT HÀN LÂM VIỆN ĐẶNG CHỦNG
+ TRẢ LỜI Ý KIẾN BẠN ĐỌC
+ Văn hóa nghệ thuật Truyện ngắn : CON ĐƯỜNG NÀO CHO ANH Ông Vạn đứng ngắm cánh đồng ngập mặn xen lẫn ao hồ bỏ hoang. Trong đầu ông nghĩ ra bài toán thoát khỏi cảnh nghèo. Đất ở vùng này r
+ Văn hóa nghệ thuật Truyện ngắn : CON ĐƯỜNG NÀO CHO ANH Ông Vạn đứng ngắm cánh đồng ngập mặn xen lẫn ao hồ bỏ hoang. Trong đầu ông nghĩ ra bài toán thoát khỏi cảnh nghèo. Đất ở vùng này r
+ Từ phương Đặng tính, giai ngã tử tôn
+ MỘT BỘ PHẢ QUÝ GIÁ BỊ MẤT QUYỂN I.
+ Văn hóa nghệ thuật
+ CÁC VỊ CHÚ Ý SỨC KHỎE
+ LỜI HAY Ý ĐẸP
+ MỘT BÀI THƠ CHƯA BIẾT CỦA LƯU QUANG VŨ
+ THÔNG TIN VỀ SỨC KHỎE
+ NEN CO MOT TUI LAC DA RANG DE THUONG XUYEN NHAM NHI KHI LAM VIEC
+ Cao hổ cốt có lợi ích gì?
+ THIT BO A LUOI, THUA THIEN HUE NGON TUYET VOI
+ Tri thức là ngọn đèn
+ CỤ TỔ HỌ ĐẶNG LÀNG HÀNH THIỆN XUÂN TRƯỜNG NAM ĐỊNH
+ LỊCH SỬ HỌ TRẦN KHÔNG CÓ MỘT DÒNG NÀO NÓI ĐỔI THÀNH HỌ ĐẶNG
+ Chuyện phòng the tuổi "hoa râm"
+ Bạn biết gì về chứng huyết áp thấp
+ Cây bá bệnh giúp tăng hoóc môn sinh dục nam
+ Tham khảo thêm về chế độ ăn bệnh cao huyết áp
+ GIỚI THIỆU NHÂN VẬT LỊCH SỬ
+ LICH SU DANG CONG SAN VIET NAM
+ LICH SU DANG CONG SAN VIET NAM
+ DOC SACH CUA VIEN VIET NAM HOC VA KHOA HOC PHAT TRIEN
+ DI TIM COI NGUON
+ CHUYEN NGAY XUA
+ BIET ROI MA CU NOI MAI.....TUYET VOI
+ NGHIEN CUU TRAO DOI
+ TRAO DOI
+ Xã Thượng Nông-Tam Nông-Phú Thọ: Ngôi mộ bị chiếm
+ Gửi bà con họ Đặng có gốc ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định
+ Kính gửi : Bà con họ Đặng làng Hành Thiện xã Xuân Hồng, Huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.
+ Ai gây chia rẽ họ tộc ?
+ Một số hình ảnh về hội nghị BLL họ Đặng Tp. Hồ Chí Minh ngày 15/ 11/2009
+ Những Vị thần họ Đặng qua các triều đại trong di sản Hán Nôm Việt Nam
+ Thân gửi anh Xuân Phi
+ Bảy bộ phả lớn nhất Việt Nam
+ Thủy tổ họ Đặng gốc Trần không phải là tiến sĩ Trần Văn Huy hậu duệ của Hưng Đạo Đại Vương
+ Kính gửi ông tổng BT tạp chí Hà Nội ngàn năm
+ CẦN NHANH CHÓNG LẬP HỒ SƠ DI TÍCH QUỐC GIA VỀ KHU MỘ VÀ ĐỀN THỜ ĐẶNG TẤT Ở THỪA THIÊN HUẾ
+ NGUYỆN VỌNG CHÍNH ĐÁNG KHỞI ĐẦU THUẬN LỢI
+ SỰ NGỘ NHẬN TAI HẠI
+ NHỮNG TẤM LÒNG THÀNH GẶP NHAU
+ TÌM RA CĂN NGUYÊN SỰ NGỘ NHẬN


Tin khác:
. UNESCO HỌ ĐẶNG HẢI PHÒNG (04.02.2016)
. THÔNG BÁO (04.01.2016)
. HỘI THẢO KHOA HỌC (04.01.2016)
. MỘT CỰU CHIẾN BINH – MỘT DOANH NHÂN HẾT LÒNG VÌ CÔNG VIỆC DÒNG HỌ (03.23.2016)
. KHÁNH THÀNH KHU LƯU NIỆM CHÍ SỸ YÊU NƯỚC ĐẶNG THÁI THÂN VÀ CUNG NGHINH TƯỢNG CỦA CỤ ĐẶNG THÁI THÂN TẠI XÃ NGHI PHONG, HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN (03.23.2016)
. HỘI THẢO KHOA HỌC (03.16.2016)
. Tổ chức Hội thảo khoa học về gia phả , Danh nhân họ Đặng Việt nam và Thủy sư Đô đốc Đặng Nhân Cẩm - Thủy tổ họ Đặng đất Phương Nam (03.11.2016)
. Phó chủ tịch HĐĐT Việt Nam phát biểu chào mừng lễ khánh thành dự án xây dựng khu lưu niệm chí sĩ yêu nước Đặng Thái Thân (03.09.2016)
. Lễ khánh thành Từ đường Đặng tộc làng Xuân Hòa, Phường Hòa Khê – Thanh Khê - Đà Nẵng (03.03.2016)
. Hội nghị Ban chấp hành Hội đồng Đặng tộc tỉnh Gia Lai (mở rộng) (02.29.2016)



 
Sự kiện
CN Hai Ba Năm Sáu Bảy
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        
October 2017

Quảng cáo

Tin nóng
BÀI CỦA TIẾN SĨ ĐINH CÔNG VĨ
BÌNH LUẬN CỦA ĐẶNG THÁI SƠN
Thông Báo Của HĐ ĐT Việt nam
TIN TỪ ĐỒNG THÁP
THÔNG BÁO KHẨN CẤP
BÌNH LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHỮNG NGƯỜI CHỐNG PHÁ
THAM LUANC.
HỘI NGHỊ LẦN THỨ 4 KHÓA 3 Hội đồng Đặng tộc VN ( 2014-2019)
CẢNH GIÁC VỚI NHỮNG HÀNH VI PHÁ HOẠI
CẢNH GIÁC VỚI NHỮNG HÀNH VI PHÁ HOẠI

|| Trang chủ || Diễn đàn || Tông đồ || Lời hoài niệm tâm linh ||
 

Bản quyền thuộc BLL toàn quốc họ Đặng Việt Nam.
Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Đặng Văn Thảo
Địa chỉ: 60/41 phố Thái Hà - Q.Đống Đa -Hà Nội
Điện thoại: 0913.281.821 - 043.9903379 -Fax: 043.572.090
Email: dangvanthaohn@gmail.com
® Ghi rõ nguồn "dangtocvietnam.com" khi bạn phát hành lại thông tin website này.

 

Lượt truy cập

BLLTQ họ Đặng Việt Nam