Đặng Tộc Việt Nam

Họ Đặng Thôn Hà Nguyên xã Thái Phương – Hưng Hà
Thứ ba, 06.15.2010, 03:40pm (GMT)

        Theo phả đồ họ Đặng Việt Nam - Đặng Phúc Mãn là Cụ Tổ đầu tiên - Đến đời thứ 10 là Đặng Tất có 7 người con là : Đặng Dung, Đặng Chủng, Đặng Thát, Đặng Liên, Đặng A Noãn, Đặng A Thiết, Đặng Thị Thuý Hạnh. Đặng Chủng là con trai thứ 2 sống và lập nghiệp tại Vô Điền, Tiên Điền nay là khối 3 thị trấn Nghi Xuân – Hà Tĩnh. Ông sinh được 4 con trai là : Đặng Nhàn, Đặng Viên, Đặng Kiệm, Đặng Bá. Đặng Viên sinh ra một người con trai là : Vân Điền Hậu Đặng Vân. Đặng Vân sinh được 5 người con trai là: Đặng Hùng Tài, Đặng Thọ Sản, Đặng Bá Đường, Đặng Công Cường, Đặng Thọ Cương. Đặng Thọ Cương sinh ngày 12 tháng 5 năm Kỷ Sửu Quang Thiệu thứ 10 Lê Thánh Tông. Ông là người thông tuệ, giỏi văn đã từng dự thi hương giới, có vợ là bà Nguyễn Liệu Từ Tâm, ông sinh được 2 người con trai là : Đặng Giáp, Đặng ất.

          Họ Đặng tại Nghi Xuân kể từ đời thứ 10 là Đặng Tất, thân sinh ra Đặng Chủng, là tổ tiên của Đặng ất, đến nay đã có 5 di tích được xếp hạng. Xếp hạng di tích lich sử văn hoá cấp quốc gia: Đền thờ Thỉ tổ Quốc công Đặng Tất. Xếp hạng di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh: đền thờ Khuông Lộc Quận Công Thượng đẳng Đại vương Đặng Đình An, đền thờ Thái Bảo Liêu Quận công thượng trụ quốc thượng trật Đặng Sĩ Vinh, đền thờ Đạt Đạo Đại vương Đặng Thái Bàng, đền thờ Thái Nhạc Quận công thượng đẳng tối linh tôn thần Đặng Sĩ Hàn.

          Đặng Ất sinh năm 1495, về sau cùng cả nhà gia đình Đặng Thọ Cương ra phía Bắc, định cư tại xã Phúc Hải huyện Ngự Thiên phủ Long Hưng ( tên gọi thời Trần), nay là thôn Hà Nguyên xã Thái Phương, huyện Hưng Hà.

          Đặng Ất là người thông minh, chăm học, ông thi hội thi hương đều đứng đầu. Năm 24 tuổi đỗ ” Đệ nhị giáp Tiến sĩ” khoa thi Mậu Dần niên hiệu  Quang Thiệu 3 đời Lê Chiêu Tông ( 1518). Ông làm quan đến chức “ Giám sát Ngự sử”. Họ, tên, quê quán vẫn được ghi chép trong sách Đăng Khoa lục và được khắc bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội và bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Xích Đằng Hưng Yên. Theo tài liệu ký hiệu: A. 2040 lưu tại Viện Hán Nôm – Hà Nội. Ông làm quan đến “Cấp dự trung” được xung là Tiết Nghĩa. Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, ông phò tá vua lẩn tránh về quê Phúc Hải để tránh sự truy xét của nhà Mạc. Trong thời gian ở quê, ông soạn văn bia “ Kiều Thị Bi” tức “ Chợ Cầu Nguyễn”. Hiên nay bia không còn nữa, nhưng văn bia được lưu giữ tại Viện Hán Nôn- Hà Nội ( Xem địa chí Thái Bình trang 9,10 tập II), trên bia còn ghi rõ “ Đại Chính nhị niên Thanh Hoa Tuyên sứ thu đệ soạn” Khi bị Nhà Mạc bắt và thuyết phục làm quan cho nhà Mạc, ông bất hợp tác. Bị giam cầm trong tù ngục ông đã tuẫn tiết để bảo toàn khí tiết giữ chọn lòng trung thành với nhà Lê. Nhà Lê giành lại ngôi, lập lên vua Lê Trung Hưng ( 1533 – 1540). Tiến sĩ Đặng ất được phong “ Phúc Thần” ( xem Trạng Nghè Thái Bình, Địa chí Thái Bình trang 9,10 tập II xuất bản năm 2007). Tiến sĩ Đặng ất, Phúc Thần Làng được thờ tại nhà thờ họ Đặng  và đình làng thôn Hà Nguyên cùng với các thần linh . Mộ chí của Tiến sĩ Đặng ất đang ngự tại nghĩa trang lớn thôn Hà Nguyên, xã Thái Phương.

          Theo chuyện kể lại ngày xưa nghĩa trang này vốn là nấm đất lớn tự nhiên trong quần thể 99 nấm ở địa phận xã Thái Phương, có diện tích khoảng 50 mẫu. Chính quyền ngày xưa đã phân lô xếp thứ hạng để cấp cho các quan từ trên xuống. Ngài Đặng ất là người đỗ Tiến sĩ là “ Phúc Thần Làng” đầu tiên tại xã Phúc Hải nay là thôn Hà Nguyên xã Thái Phương đã được đặt ở vị trí cao và quan trọng nhất. Họ Đặng Hà Nguyên qua 17 đời, khi về già cũng đều quy tụ về đây xung quanh tổ tiên của mình.

          Đã nhiều năm nay, họ Đặng Hà Nguyên đã thành lập Hội đồng gia tộc đứng ra quán xuyến công việc họ. Thành lập Quỹ Khuyến học để động viên, khích lệ con cháu học tập và công tác tốt . Quỹ Hiếu để lo cho các cụ về già theo nghi thức trang trọng, Quỹ Mừng thọ để hàng năm các cụ cao niên từ 70 tuổi trở lên được họ hàng, con cháu tập trung làm lễ chúc thọ tại nhà thờ tổ họ Đặng.

          Xã Thái Phương chỉ có dòng họ Đặng tại làng Hà Nguyên là duy nhất. Họ có 5 chi tập trung ở cả trong thôn, gồm có 90 hộ gia đình, 261 nhân khẩu, 109 nam, 140 nữ, con cháu trong họ thành danh: 1 tham tán đại sứ, 2 thạc sĩ, 24 cử nhân đại học, 26 cao đẳng và trung học chuyên nghiệp, 6 cán bộ sĩ quan Quân đội cấp tá, 4 cán bộ sĩ quan Quân đội cấp đại uý. Con cháu đi học tập, công tác đều tiến bộ và giữ được truyền thống của dòng họ, quê hương.

          Họ Đặng chi ất có nhà thờ tổ Hàn lâm viện Đặng Chủng tại Vô Điền, Tiên Điền nay là khối 3 thị trấn Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Theo đại tướng quân Đặng Ngữ Quế di chúc trong gia phả năm Khánh Đức thứ 4(1652) “ Ngày sau con cháu đông đúc di cư đi nhiều vùng cứ nhiều vùng nên 3 năm ngày rằm tháng 3 tổ chức tế tổ một lần vào các năm Tý- Mão - Ngọ - Dậu, còn các năm khác con cháu ở bản quán lo lể giỗ”.

          Con cháu họ Đặng Hà Nguyên cũng theo lịch tổ chức về cội nguồn Nghi Xuân thành kính dân hương Tiên tổ Hàn lâm viện Đặng Chủng. Họ Đặng Hà Nguyên xã Thái Phương hàng năm cứ thanh minh con cháu xa gần đều về quê với tấm lòng thành kính biết ơn tảo mộ, dâng hương giỗ là Tiến sĩ, Phúc Thần làng Đặng ất.

 

Người cung cấp tin
Đặng Văn Hợi

Sỹ quan QĐNDVN – BTL Bảo vệ Lăng
ĐT: 0168399715