..:: Tin nóng:    
Tất cả các tin
Tin tức sự kiện
Lịch sử dòng họ
Chắp Nối Cội Nguồn
Danh Nhân Họ Đặng
Truyền thống dòng họ
Khuyến Học
Trang Thơ
Thư Bạn đọc
Thông Tin Hữu Ích

Newsletter
Tên bạn:
Địa chỉ email:
Chấp nhận

 
Danh Nhân Họ Đặng 
Danhhần ĐẶNG ĐẠI ĐỘ
Thứ tư, 09.21.2011, 05:57pm (GMT)

Nguyễn Hồng Phong – Đặng Đại Thọ(Tạp chí Văn hóa Quảng Bình) 

Vào thời Vũ Vương Nguyễn Phúc Khoát trị vì Đàng Trong, đã có nhiều quan lại hết lòng phụng sự triều đình, nổi tiếng công minh, chính trực và liêm khiết ở chốn quan trường. Trong đó, nổi bật là Khâm sai Đặng Đại Độ. Trong cuộc đời làm quan của mình, ông luôn giữ một khí tiết trong sáng, một dũng khí ngời ngợi, được lịch sử ghi nhận là vị quan tài năng, đức độ hiếm thấy dưới thời các chúa Nguyễn.

 Đặng Đại Độ sinh vào thập niên thứ hai của thế kỷ XVIII trong một gia đình danh gia vọng tộc ở làng Cư Triền, huyện Đăng Phong, phủ Quảng Bình, nay là làng Quảng Cư, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.

Quảng Cư là vùng đất địa linh. Trên đường cầm quân tiến vào phương Nam năm 1470, minh quân Lê Thánh Tông đã dựng chùa Phật Ngồi tại vùng đất này. Hơn một trăm năm sau, quan Chưởng phủ thự vệ Liễu Đại hầu Đặng Quý Công đã chọn đất này lập làng định cư. Tại đây, hậu duệ Liễu Đại hầu nhiều đời đỗ đạt, có người làm đến bậc đại thần.

Đến đời thân sinh của Đặng Đại Độ là Kim tử vinh lộc đại phu Tuy Lộc hầu Đặng Đại Lược (1690-1764) từng giữ nhiều chức quan nhà chúa Nguyễn, trong đó có Ký lục dinh Bố Chính, Cai bạ dinh Quảng Nam. Sử sách cho biết Đặng Đại Lược là người khí tiết, làm quan thanh liêm nên cảnh nhà nghèo khó. Con ông nhiều người làm quan to: Khâm sai Tham luận Dượng Trực hầu Đặng Đại Kỷ; Liệt Triều Quang Lộc Đại phu Hàn Lâm viện Bình Thiệu bá Đặng Đại Đồng; Tri phủ Đặng Đại Lượng,...Trong đó, Thạc Đức hầu Đặng Đại Độ là người nổi bật hơn cả.

Sinh ra trong một dòng họ nổi tiếng về học hạnh, từ nhỏ Đặng Đại Độ đã bộc lộ tư chất thông minh, ham học. Ông đỗ khóa thi Hương Tiến, học vị cao nhất xứ Đàng Trong lúc bấy giờ và được bổ vào Văn Chức viện. Năm 1748, ông được thăng làm Ký lục dinh Bình Khang.

Năm 1761, người bản địa ở phía tây Quảng Ngãi mà lịch sử gọi là Man Thạch Bích nổi dậy chống lại triều đình. Căn cứ của họ là núi Thạch Bích cao chót vót, vách đá dựng đứng. Đường lên khúc khuỷu cheo leo, phải vượt qua nhiều vực sâu, lam sơn chướng khí trùng trùng. Quân đội của người Man có tổ chức, thiện chiến với lối đánh du kích thoắt ẩn thoắt hiện làm cho quan quân “tưởng thôi lạc phách, nhớ đến kinh hồn(1). Đặng Đại Độ được lệnh cầm quân đánh dẹp. Nhờ có tài thao lược nên ông đã dẹp tan cuộc nổi dậy của người Man, giữ yên biên cảnh. Sau đó, chúa bổ làm Ký lục dinh Trấn Biên.

Đặng Đại Độ làm quan thanh liêm hiếm thấy: ai đưa cho cái gì nhất thiết đều từ chối(2). Người đời tôn kính, khen là “băng thanh ngọc khiết(4), tức là trong như băng, sạch như ngọc.

Ông là vị quan nổi tiếng công minh, chính trực. Ở những nơi ông làm việc, quan tham và cường hào ác bá không chốn dung thân. Thủ phạm dù là ai cũng được xử lý nghiêm minh theo phép nước. Nhà sử học nổi tiếng, GS Trần Văn Giàu khẳng định Đặng Đại Độ là vị quan chính trực hiếm hoi của những năm thuộc nửa sau thế kỷ XVIII.

Nhiều câu chuyện ca ngợi khí phách và tài xử án của ông được nhân dân lưu truyền và đi vào sử sách. Trong đó, có lẽ nổi tiếng nhất là sử trạng được Đại Nam liệt truyện chép lại, nội dung như sau:

Có hai viên quan cai đội hầu cận chúa đến Biên Hòa tìm ca nhi đưa về kinh biểu diễn cho chúa xem. Cậy thế là người tâm phúc của chúa nên chúng vô cùng hống hách, làm nhiều điều trái phép. Đặng Đại Độ tiến hành điều tra rồi thăng đường xử án. Với chứng cứ rành rành, chúng phải cúi đầu nhận tội. Yêu dân phải lấy việc trừ cái ác làm đầu, ông ra lệnh giết chúng rồi bêu xác ở cửa chợ Biên Hòa nhằm thị uy những kẻ cậy quyền thế không tuân theo phép nước.

Biết mình xử trọng án vượt quyền thiên tử nên sau khi xử xong ông tự mặc áo đơn, đeo gông ngắn, đi bộ về kinh xin nhận tội. Người con đi theo thấy cha dãi nắng dầm sương, muốn thuê võng cáng n nói:

- Chừng nào về đến kinh đô sẽ hay, còn bây giờ cha nên lên võng mà đi.

Ông nói:

- Lại có hạng tội nhân mong được nhàn hạ ư ?

Đi ròng rã hơn một tháng trời mới về đến kinh đô Phú Xuân. Ông đến Bộ Hình trình bày sự việc rồi xin vào ngục đợi tội. Bộ Hình đem việc tâu lên, xem xét xong chúa cho vời vào. Thấy ông không mang theo triều phục, chúa ban cho mũ áo. Đặng Đại Độ xin chịu tội. Chúa bảo rằng:

- Khanh có tội gì, mà tự lao khổ thế ? Trước kia ta sai đi chọn một vài con hát để tiêu khiển lúc rỗi, không ngờ lũ tiểu nhân đi ra, cậy thế ức hiếp người ! Khanh giết đi là phải. Có tội gì đâu. Vậy bỏ qua việc ấy đi.

Lập tức, chúa thăng Đặng Đại Độ làm Khâm sai tuần hành ngũ phủ (Quảng Ngãi, Quy Nhơn, Phú Yên, Bình Khang, Bình Thuận) kiêm Tuần phủ Gia Định, được quyền bãi hay thăng chức quan lại ở sáu phủ trên. Mặc dù trở thành vị đại thần uy danh lừng lẫy nhưng Khâm sai Đặng Đại Độ vẫn rất mực giản dị, khiêm nhường, hết lòng tận tụy với việc nước, việc dân.

Không lâu sau, ông lặng lẽ qua đời lúc mới 37 tuổi. Chúa tiếc thương, ban thụy Trung Cần

Đánh giá về ông, Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn cho rằng: hình tượng Đặng Đại Độ gần với hình tượng Bao Công” và ca ngợi ông là người “trung trực hiếm thấy trên đời, soi sáng muôn đời”. Còn GS Nguyễn Khắc Thuần viết: “Vì mục đích an dân, Đặng Đại Độ sẵn sàng nghiêm trị bất cứ một ai dám nhũng nhiễu dân. Thế ra, phép nước nghiêm hay không nghiêm, trước hết đều do ở người thực thi phép nước. Cổ kim vẫn có không ít những vị quan dũng cảm, dám vì công lý mà to gan đụng độ với các đấng quan trên; nhưng nghiêm với chính mình và tự xử chính mình như Đặng Đại Độ, quả thật là rất hiếm.

Dù cuộc đời của Khâm sai Đặng Đại Độ đã vĩnh viễn khép gần 250 năm, nhưng khí khái của ông vẫn vang danh trong sử sách và vĩnh tồn trong lòng dân. Trong “Đại lễ kỷ niệm 300 năm Sài Gòn – Gia Định (1698-1998)”, hình ảnh ông được tái hiện trong vỡ diễn “Dũng khí Đặng Đại Độ” đã gây nhiều cảm xúc cho người dân Phương Nam. Vỡ diễn này đã trở thành một những vỡ diễn tiêu biểu của nền sân khấu Việt Nam. Ngày nay, ở Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai,… đã có đường mang tên ông.

 

Tài liệu tham khảo :

(1) Sãi vãi, Nguyễn Cư Trinh

(2) Đặng Đại Độ, Đại Nam liệt truyện, Quốc sử quán triều

(3) Đặng Đại Lược, Đại Nam nhất thống chí, Quốc sử quán triều Nguyễn

(4) Dũng khí Đặng Đại Độ, Đinh Bằng Phi

Biên Hòa - Đồng Nai 300 năm nhìn lại, GS Trần Văn Giàu

Lần giở trước đèn, GS Nguyễn Khắc Thuần

Đặng Đại Độ: khí tiết anh hùng đất Trấn Biên, Phan Đình Dũng, Nguyễn Văn Lợi

Văn bia Biên Hòa - Đồng Nai 300 năm (1698 - 1998), Huỳnh Ngọc Trảng

Từ điển Danh nhân Việt Nam, Nguyễn Q. Thắng

Dũng khí Đặng Đại Độ, Đinh Bằng Phi

Dũng khí Đặng Đại Độ, Vũ Ngọc Liễn

Khí phách Đặng Đại Độ, Phan Tâm Duyên

Người Đồng Nai - Một góc nhìn: 310 năm Biên Hòa – Đồng Nai (1968 - 2008), Phan Đình Dũng

Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn

Sãi vãi, Nguyễn Cư Trinh

Đại cương Lịch sử Việt Nam, G.S Trương Hữu Quýnh.


Tin khác:
. Giáo sư Đặng Thị Hồng Vân (07.07.2011)
. Giáo sư Đặng Thị Hồng Vân (07.07.2011)
. MỘT NGƯỜI HỌ ĐẶNG XỨ NGHỆ (07.06.2011)
. GIỚI THIỆU NHÂN VẬT LỊCH SỬ (06.27.2011)
. TIM HIEU DI TICH (03.24.2011)
. Vĩnh An - Nhạc sĩ của những miền quê (02.26.2011)
. Liệt sĩ Đặng Văn Cân - Người anh hùng dân tộc (11.01.2010)
. Đặng Thị Kim: Nữ anh hùng tuổi 19 (07.28.2010)
. Bừng sáng giấc mơ của “chàng hiệp sĩ” (06.15.2010)
. Gửi bà con họ Đặng có gốc ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (03.05.2010)



 
Sự kiện
CN Hai Ba Năm Sáu Bảy
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  
October 2014

Quảng cáo

Tin nóng
ĐẶNG DUNG (鄧容),
Giáo sư Đặng Thị Hồng Vân
GIỚI THIỆU NHÂN VẬT LỊCH SỬ
Vĩnh An - Nhạc sĩ của những miền quê
Liệt sĩ Đặng Văn Cân - Người anh hùng dân tộc
Đặng Thị Kim: Nữ anh hùng tuổi 19
Bừng sáng giấc mơ của “chàng hiệp sĩ”
Gửi bà con họ Đặng có gốc ở làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định
GS ĐẶNG VĂN CHUNG: NGƯỜI THẦY CỦA NHIỀU THẾ HỆ BÁC SĨ NỘI KHOA
Hoàng giáp ĐẶNG VĂN THỤY (1858-1936)

|| Trang chủ || Diễn đàn || Tông đồ || Lời hoài niệm tâm linh ||
 

Bản quyền thuộc BLL toàn quốc họ Đặng Việt Nam.
Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Đặng Văn Thảo
Địa chỉ: 60/41 phố Thái Hà - Q.Đống Đa -Hà Nội
Điện thoại: 0913.281.821 - 043.9903379 -Fax: 043.572.090
Email: dangvanthaohn@gmail.com
® Ghi rõ nguồn "dangtocvietnam.com" khi bạn phát hành lại thông tin website này.

 

Lượt truy cập

BLLTQ họ Đặng Việt Nam